erc/metu
INTERNATIONAL CONFERENCE IN ECONOMICS  IV
September 13-16, 2000, Ankara

Mekansal Ayıklanmayı Düzenleyici Bir Araç Olarak Teşvikler: İstanbul ve İzmir Karşılaştırması

R.Funda BARBAROS (Ege Üniversitesi)

Abstract  

Amaç: Bölgeler arasında yaşanan eşitsizliğin boyutları, ülkede yaşanan makro ekonomik politikalarla yakından ilgilidir. İstanbul 1960’lı yıllardan bu yana ekonomi ve sanayi alanındaki gelişmenin merkezi konumunda olmuştur. 1980’li yıllara kadar ise İzmir, İstanbul’un ardından ülkenin ikinci büyüme kutbunu oluşturmuştur. Çalışmanın amacı, 1980 yılından sonra yaşanan dıaş açılma döneminin mekansal etkileşimini belirlemektir. Bu amaç çerçevesinde, yatırım teşviklerinin İstanbul ve İzmir arasında dağılımı ve bu iki ile yatırım teşvikleri aracılığıyla kaynak aktarımı konusundaki degesizlikler tartışılmaktadır.

İçerik: 1913 yılından bu yana, Türkiye’nin kalkınma politikalarının en önemli araçlarından biri teşviklerdir. Yatırımlarda canlanma eğilimi, yatırım niyetlerinin özellikle özel sektör yatırımlarının düzeyi ile ölçülmeye çalışılmaktadır. Türkiye’nin dışa açık büyüme modelini benimsediği 1980 yılından itibaren teşvik sistemi de değişmiş, modelin odağında yer alan ihracatı cazip hale getirmek amacıyla parasal teşvikler gündeme gelmiş, yatırımlara önemli miktarda kaynak aktarımı gerçekleştirilmiştir. Bu dönemde, dünya ekonomisi ile artan ilişkilerin belirleyiciliğinde; Türkiye’nin bölgesel dengeleri de farklılaşmış, belli sektörlerin, belirli nitelikteki işgücünün gelişme fırsatını yakalaması diğerlerinin adeta “dışlanması, ayıklanması” sürecini belirginleştiren yeni bir coğrafya ortaya çıkmıştır. Gelişmenin merkezinde sermaye birikimine en uygun bölge olarak İstanbul ve çevresi yer almaktadır. Gelişen Marmara ile Batı Anadolu arasındaki eşitsizlik ise giderek büyümüştür. Tarımdan, sanayiden, üretken alanlardan rantçı kültüre yaklaşan her adım bölgesel uçurumu derinleştirmiştir.

Yöntem: Çalışmada 1980-1997 dönemi ele alınmıştır. Veri kaynağı; Resmi Gazete’de yayınlanan aylık yatırım teşvikleri listesidir. İstanbul ve İzmir illerine verilen yatırım teşviklerindeki farklılıklar; sektörler, yatırımın türü, toplam yatırım, yaratacağı istihdam bazında istatistiksel yöntemlerle karşılaştırılmıştır.

Economic Research Center
Middle East Technical University
06531 Ankara Turkey
Phone: + 90 312 210 3044, 210 2003
Fax: +90 312 210 1244
e-mail: metuerc@metu.edu.tr