erc/metu
INTERNATIONAL CONFERENCE IN ECONOMICS  IV
September 13-16, 2000, Ankara

Kalkınmışlık Ölçütü Olarak Beşeri Kalkınma İndeksi ve Türkiye Üzerine Bir Değerlendirme

Yusuf Tuna (Istanbul Üniversitesi)
İbrahim Güran Yumuşak (Kocaeli Üniversitesi)

Abstract  

Ülkelerin iktisadi, sosyal ve siyasal yapıları belirli farklılıkları içerdiğinden iktisadi kalkınmayı değişmez tek bir ölçüte dayandırmak oldukça zordur. Bu zorluğa rağmen ülkelerin gelişmişlik düzeylerini standart bir şekilde ifade etmek için bir çok kantitatif ölçüt kullanılmaktadır. Kantitatif ölçütlerin nitelikle ilgili ve ölçülemeyen bazı değerleri ifade edememesi de göz önünde tutulursa durumun hassasiyeti daha kolay anlaşılabilir. Nitekim iktisadi kalkınma sadece kantitatif ölçütlere dayandırılmamakta anlayış, kültür ve uygarlıkla ilgili yapısal gelişmeleri de kapsamaktadır. İktisadi kalkınma gelir artışını, eğitim ve sağlık düzeylerinin yükselmesini, verim artışını, teknolojik gelişmeyi ve buna benzer bir çok faktörü kapsamaktadır. Tüm bu faktörleri kapsayan ve ekonomik hayatın gittikçe daha karmaşık hale gelen yapısı içerisinde, kalkınmışlık göstergelerinin tanımlanması ve ölçülmesi kalkınma iktisatçılarının son yıllarda oldukça ilgisini çekmektedir. Günümüzde, bilgi toplumuna geçiş sürecine paralel olarak iktisadi kalkınma olgusunun temelini beşeri kalkınma oluşturmaktadır. Beşeri kalkınma insanların seçeneklerini artırma süreci olarak tanımlanmakta ve bu süreçte sonsuz tercihler yerine üç tanesi üzerinde durulmaktadır; uzun ve sağlıklı bir ömür, bilgi edinme ve asgari geçim standardı için gerekli kaynaklara erişme. Ortalama yaşam süresi, ortalama eğitim düzeyi ve satın alma gücü paritesine göre hesaplanmış kişi başına düşen GSYİH verilerinden elde edilerek oluşturulan beşeri kalkınma indeksi ülkelerin kalkınmışlık düzeyini gösteren önemli bir ölçüt olarak kabul edilmektedir. Birleşmiş Milletler Kalkınma Teşkilatı 1990 yılından itibaren her yıl bu indeksi yayınlamaktadır. Çalışma, iktisadi kalkınmanın temelini oluşturan beşeri kalkınma ve beşeri kalkınmanın önemli bir ölçütü olan beşeri kalkınma indeksi ile bu indekste Türkiye’nin aldığı değerlerin analizi üzerinde yoğunlaşmaktadır. Türkiye analizinde beşeri kalkınma indeksini oluşturan verilerin yıllar itibarıyla değişimi ve diğer ülkelerle karşılaştırılması yapılacaktır. Buna ilave olarak Türkiye’nin illeri itibarıyla hesaplanmış beşeri kalkınma indeks değerleri de incelenecektir. Böylelikle kalkınmışlığın yeni ve önemli bir ölçütü olarak Türkiye’nin beşeri sermaye gücü ve dağılımı ortaya konacaktır.

Economic Research Center
Middle East Technical University
06531 Ankara Turkey
Phone: + 90 312 210 3044, 210 2003
Fax: +90 312 210 1244
e-mail: metuerc@metu.edu.tr