erc/metu
INTERNATIONAL CONFERENCE IN ECONOMICS  IV
September 13-16, 2000, Ankara

Post Sosyalist Ülkelerde Geçiş Sorunları: Başarı ve Başarısızlıklar

Ercan Eren (Yıldız Teknik Üniversitesi)
Melike Bildirici (Yıldız Teknik Üniversitesi)

Abstract  

1989-1991 yılları arasında otuza yakın sosyalist ülke, piyasa ekonomisine yöneldi. Niçin böyle bir radikal dönüşüme gerek duyuldu ve on yıl sonra beklentiler gerçekleşti mi ? Post sosyalist ülkelerin ekonomik performanslarında 1980 öncesi ve sonrasında belirgin değişmeler gözlenmektedir. Büyüme oranları 1980 öncesi dönemle kıyaslandığında dikkat çekici bir oranda düşmüştür. Düşüş genel bir bunalımın mı sonucudur? Yoksa sosyalist ülkelerde iktisadi etkinliğe önem vermeme, rasyonel olmayan kaynak dağılımı, bürokrasi, politik karar alma gibi sosyalizme özgü sorunlardan mı ortaya çıkmıştır? Geçiş sürecinde, ülkelere göre farklı düzeylerde olmakla birlikte, fiyatların serbest bırakılması, mülkiyet hakları, piyasaya giriş serbestisi, özelleştirme, dış ticaretin serbestleştirilmesi, piyasa ekonomisi için gerekli yasal ve kurumsal düzenlemeler gerçekleştirilmiştir. Genellikle orta Avrupa ve Baltık ülkeleri liberalleşmede öncü konumda olmuşlardır. Geçiş sürecinde yaşanan ortak özellik GSYİH da düşüş, işsizlik ve enflasyon oranında artıştır. GSYİH’da düşüş eski Sovyetler Birliği ülkelerinde çok büyük boyutlara, %50 den fazla, ulaşmıştır. Orta ve doğu Avrupa ülkelerinde düşüş nispeten daha azdır. Genellikle üç, dört yıl sonra pozitif büyüme başlamıştır. Benzer durum enflasyon oranları açısından da geçerlidir. Orta Avrupa ülkelerinde genel olarak enflasyon oranı nispeten daha düşük olmuştur. Eski Sovyetler Birliğine dahil ülkelerinin bazılarında enflasyon oranı %15000 e kadar yükselmiştir. İşsizlik oranı açısından ise, Çek Cumhuriyeti dışında Avrupa ülkelerinde daha yüksektir. Bütün bunların ekonomik dönüşüm, yeniden yapılanma, iktisadi etkinlik, uzun dönem büyüme demokrasi, siyasi ve ekonomik istikrar açısından sonuçları nelerdir? Dönüşüm sürecinde sektörel değişim, dış ticaretin yapısı, ekonomik ilişkide bulunulan ülkeler ve kurumlar, sosyal güvenlik, gelir dağılımı ne gibi gelişmeler göstermiştir? Dönüşüm sürecini bazı ülkeler nispeten daha hafif atlatarak, büyüme sürecine girmişlerdir. Özellikle eski Sovyetler Birliği kökenli bazı ülkelerde üretim düzeyi, 1998 itibarıyla 1989 düzeyinin %30 u civarındadır. Bu sorunların ortaya çıkmasına neden olan faktörler,

-Liberilizasyon endeksi,

-Demokrasi endeksi,

-Eski yönetici ve bürokrasinin etkinliğinin devam edip etmemesi,

-Komünist partilerin değişmesi veya etkisinin azalması,

-Devlet patronajı,

-Dinsel faktörler(Katolik, Ortodoks, Müslüman, Budist),

-Özelleştirme,

-Şok terapi veya aşamalı geçiş,

-Azınlıklar sorunu,

-Savaş,

-Reel ücretler,

-Bütçe dengesi,

-Sektörel değişim,

-Doğrudan yabancı yatırımlar,

-Dış ticaret hacmini içeren model kurularak, panel data ile çözülecektir

Economic Research Center
Middle East Technical University
06531 Ankara Turkey
Phone: + 90 312 210 3044, 210 2003
Fax: +90 312 210 1244
e-mail: metuerc@metu.edu.tr