erc/metu
INTERNATIONAL CONFERENCE IN ECONOMICS  IV
September 13-16, 2000, Ankara

Tarım Politikalarının Refah Etkilerini Ölçmede Kullanılan Yeni bir Yöntem: Politika Analiz Matrisi (PAM)

Aysel Özdeş Akbay (Çukurova Üniversitesi)

Abstract  

Tarım politikalarının refah etkileri ve toplumsal maliyeti, son yıllarda özellikle gelişmekte olan ülkelerde ciddi olarak sorgulanmaya başlamıştır. Önceleri, bu konuda yapılan çalışmalar çoğunlukla, yurtiçi ürün fiyatlarının, uluslararası fiyatlardan ne kadar farklı olduğu konusunda yoğunlaşmışken, daha sonra ülkeler arasında girdi fiyatları farklılıkları da dikkate alınmaya başlanmıştır. Böylece bir ürünün yurtiçi fiyatının dünya fiyatından farklılığına bakılarak hesaplanan nominal koruma katsayılarının yanında, bu ürünün üretiminde kullanılan girdilerin yurt içi fiyatları ile dünya fiyatları arasındaki farklılıklar da göz önünde bulundurularak ürünün efektif koruma katsayıları hesaplanabilmekte ve böylece ürüne yönelik politikaların etkileri daha açık olarak ortaya konabilmektedir. Yine toplumun sahip olduğu kaynakların sosyal karlılık, sosyal maliyet ve etkinlik açısından değerlendirilmesi de tarım politikasına karar veren mekanizmalarda tartışılmaya başlanmıştır.

Tarım politikalarının refah etkilerini, maliyetini ve sosyal etkilerini ölçen çok sayıda mikro ve makro model mevcuttur. Bunlar arasında ekonometrik modeller (kısmi ve genel denge), genel hesaplanabilir denge modeli (CGE), sosyal hesap matrisleri (SAM), OECD tarafından geliştirilen üretici ve tüketici destek eşdeğeri hesaplamaları (PSE ve CSE), FAO 1994 tarafından gelişmekte olan ülkelerde mikro düzeyde tarım politikalarının değerlendirilmesi için önerilen Politika Analiz Matrisi (PAM) ve Gardner tarafından OECD (1998) için geliştirilen Politika Değerlendirme Matrisi (PEM) sayılabilir.

Politika Analiz Matrisi, Monke ve Pearson (1987) tarafından geliştirilmiştir. PAM analizi, tarım kesimine yönelik olarak uygulanan destekleme politikaları nedeniyle bozulan piyasa fiyatlarının etkisini ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. PAM özel ve sosyal gelir ile maliyetin, bir arada değerlendirilmesi yoluyla mikro düzeyde tarımsal politikaların analizinde kullanılmaktadır. Metot, özellikle tarımsal fiyat politikası ve tarımsal işletme gelirlerine yönelik ampirik analizlere, kamu yatırım politikası ve etkinliğine ve ayrıca tarımsal araştırma politikası ve teknolojik değişikliklere uygulanabilmektedir.

PAM, temel olarak fayda-masraf analize dayanmaktadır. Bir PAM tablosunda üç satır ve dört sütun bulunmaktadır. Sütunlar ürün, girdiler, ulusal faktörler ve karlardan oluşur. Satırlar ise özel fiyatlar, sosyal fiyatlar ve transferler veya politika etkilerinden oluşmaktadır. Transferler, özel ve sosyal fiyatlarla hesaplanan karlar arasındaki farkı göstermekte ve aynı zamanda "Devlet Müdahalelerinin Etkisi" olarak adlandırılmaktadır.

Economic Research Center
Middle East Technical University
06531 Ankara Turkey
Phone: + 90 312 210 3044, 210 2003
Fax: +90 312 210 1244
e-mail: metuerc@metu.edu.tr